A/ Đặt vấn đề :


1/ Lý do chọn đề tài :

Người thầy dạy Văn bao giờ cũng có một khát khao rất thật : Làm sao truyền đạt cho học trò thật no đầy về thế giới của cái đẹp ẩn tàng trong tác phẩm văn chương. Điều này khó vô cùng. Ngôn ngữ văn chương luôn gợi ra “Một tập hợp không sao kể xiết…” (chữ dùng của Lep-tôn-xtôi) những ý tưởng, những tình cảm, những sự giải thích. Trong khi đó, thời lượng dành cho bài dạy của thầy nhiều khi rất eo hẹp. Còn nữa, học trò nhiều khi rất lúng túng khi nắm bắt tác phẩm vì thiếu kinh nghiệm tiếp cận. Đứng trước thực tế này, tôi xin đưa ra một kinh nghiệm nhỏ mà bản thân đã “thử nghiệm” trong những năm qua và đã nhận thấy rất có hiệu quả. Đó là : Tóm tắt cốt truyện, xâu chuỗi thế giới nghệ thuật của tác phẩm bằng sơ đồ trực quan.

2/ ý nghĩa thực tế của đề tài :
Phương thức càng đem lại hai điều có lợi cho thầy và trò.
- Nắm bắt được cốt truyện, nhận diện được thế giới nghệ thuật của tác phẩm.
- Tiết kiệm được thời gian, dễ ghi nhớ, tái hiện được kiến thức.

B/ Giải quyết vấn đề :


* Cách thức tiến hành :
a) Sơ đồ hóa tác phẩm bằng hình vẽ : Có hình vẽ đính kèm, giáo viên treo lên bảng đen và minh họa bằng diễn giảng, phát vấn.
b) Minh họa sơ đồ :
Hình vẽ I : Thế giới nghệ thuật của “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam:
- Ta nhận ra dễ dàng qua hình vẽ : Không gian từ “chiều” vào “đêm” và dần đến “khuya” từ rộng rãi đến nhỏ dần, nhỏ dần và tù đọng ngột ngạt quanh “ngọn đèn con” của chị Tý.
- Những “mảng không gian” kia bị chia cắt bởi xung đột giữa ánh sáng và bóng tối. Bóng tối trở thành “nhân vật” tung hoành, luồn lách, bủa vây, dồn ép ánh sáng đến kiệt cùng. ánh sáng bị dồn lại thành “khe sáng”, “quầng sáng”. ánh áng bị cô đặc lại thành từng “hột sáng”.
- Tồn tại trong “không gian bóng tối” là những kiếp người sống thoi thóp, cầm chừng, rã rời và mệt mỏi :
+ Những đứa trẻ con nhà nghèo lượm lặt những thứ mà người ta vứt đi để tồn tại mong manh trong thương cảm của người đọc.
+ Mẹ con chị Tý với “điệp khúc sống” cũ mềm và rời rã : “chao! sớm với muộn mà có ăn thua gì”. Tồn tại rủi may nhờ khách vãng lai khi có khi không.
+ Vợ chồng bác Xẩm với những số phận “khoanh mình trên manh chiếu rách”. Tồn tại nhờ lòng hảo tâm của người đời qua mấy tiếng đàn bầu não nuột vừa buông ra đã bị bóng đêm nuốt chửng.
+ Bà cụ Thi “hơi điên” chính là hệ quả tất yếu của một đời sống tù đọng, bế tắc nơi phố huyện điêu tàn. Cụ là “hình ảnh nhãn tiền” và cũng là “hình mẫu trong tương lai gần” cho mọi số phận sống trong không gian ấy nếu không phá vỡ được sự bế tắc quẩn quanh.
- Nhỏ nhoi, leo lét trong thế giới tối đen là “ngọn đèn